ویکی نیکی

راهنمای هوشمند نیکوکاری

سرمایه گذاری اجتماعی چیست و چگونه ارزیابی می‌شود؟

سرمایه گذاری اجتماعی

سرمایه گذاری اجتماعی نوعی سرمایه گذاری است که بیشتر بر "بازده اجتماعی" تمرکز دارد تا بازده مالی.

سرمایه گذاری اجتماعی اصطلاح نسبتا جدیدی است و به سازمان هایی اشاره دارد که به جای کمک مالی مستقیم در امور خیریه، در پروژه های اجتماعی  با تاثیرگذاری پایدار سرمایه گذاری می کند.

 ارزیابی اثربخشی سرمایه گذاری اجتماعی  

یکی از گام های ابتدایی در شروع هر پروژه فعالیت اجتماعی، توجه و اهتمام به "بیانیه مأموریت" است. کارآفرینی اجتماعی، باید تاثیر اجتماعی پروژه مورد نظر خود را در یک "بیانیه مأموریت" به صورت مختصر و واضح بیان کند.

به عنوان مثال "خانواده های فقیر باید پول و کمک بیشتری دریافت کنند" و یا "افراد کمتری باید در اثر مالاریا بمیرند" به وضوح بیانیه ماموریت فعالیت اجتماعی خود را بیان می کند اما بیانیه هایی مانند "مبارزه با فقر و بی عدالتی" یا "بهبود زندگی" بیش از آنکه مفید باشند، مبهم هستند.

یک کارآفرین اجتماعی باید بداند که آیا برنامه اجتماعی مورد نظر وی، واقعا با هدف بیانیه موسسه، مرتبط است یا خیر؟

 برای اندازه گیری تأثیرات اجتماعی یک پروژه، باید داده های آماری مرتبط جمع آوری شوند. به عنوان مثال، اگر عبارت "خانواده های فقیر باید پول و کمک بیشتری دریافت کنند" گویای بیانیه ماموریت باشد، داده های مربوط به درآمد این خانواده ها می بایست قبل و بعد از مداخله، جمع آوری و تجزیه و تحلیل شود و پس از آن، با توجه به میزان تأثیرات، نتیجه گیری انجام شود.

در هر صورت، فقط اندازه گیری تاثیرات اجتماعی کافی نیست، کارآفرین اجتماعی باید اثبات کند که برنامه های مورد نظر وی، تغییرات مطلوبی در جامعه ایجاد می کند و باید مدرک مشخصی، برای توجیه اثربخشی تلاش های اجتماعی خود ارائه دهد.

شاخص اصلی برای تعیین میزان موفقیت یک پروژه سرمایه گذاری اجتماعی، تأثیرات واقعی و مشهود آن بر اجتماع می باشد. 

ارزیابی فعالیت های اجتماعی به سادگی صورت نمی گیرد و کارآفرین اجتماعی باید تاثیر فعالیت های خود را پیگیری و گزارش کند، به طور مثال نتایج بدست آمده از پروژه  "کاهش فقر و توانمدسازی نیازمندان از طریق راه اندازی کسب و کار"، نشان داده است که سرمایه گذاران شرکت کننده در این پروژه کارآفرینی اجتماعی، پس از مداخله، از سرمایه گذاری خود سود بیشتری کسب کرده اند تا قبل از آن.

همه ما می دانیم که بودجه برای انجام فعالیت های نیکوکارانه بسیار محدود می باشد پس کارآفرین اجتماعی باید برای جلوگیری از هدررفت منابع، میزان کمک های مالی مورد نیاز برای تولیدات اثربخش را به دقت بررسی و ارزیابی نماید. همچنین کارآفرین اجتماعی باید تلاش کند تا فعالیت هایش مقرون به صرفه باشد یعنی برای بهینه سازی فعالیت ها با هدف تولید بیشتر، تلاش کند و از قبل برنامه های خود را مورد ارزیابی قرار دهد تا مشخص شود که آیا برنامه ها، به مرور زمان و یا در آینده، مقرون به صرفه خواهند بود یا خیر.

بازده اجتماعی سرمایه (SROI

طبق نظریه اقتصاد اجتماعی اسکاتلند، "SROI" یا ارزش افزوده سازمان ها از طریق پیگیری منافع اجتماعی، محیط زیستی و اقتصادی، و با دادن ارزش مالی به آنها، قابل ملاحظه است. این شیوه بر اساس اصول حسابداری استاندارد و تکنیک های ارزیابی کیفی سرمایه صورت می گیرد.

در واقع سرمایه گذاران اجتماعی هم مانند دیگر سرمایه گذاران، در پی آنند که بدانند آیا سرمایه گذاری هایشان، درآمدزایی اجتماعی دارند یا خیر؟!

 به همان اندازه که سود اقتصادی، وجود بنگاه های اقتصادی را توجیه می کند، بازده اجتماعی نیز توجیه کننده وجود شرکت های مردم نهاد و کارآفرین اجتماعی است.

بر خلاف دیگر سرمایه گذاری ها، در سرمایه گذاری اجتماعی اغلب سنجش بازده سرمایه به صورت کمّی، امکان پذیر نیست چراکه نمی توان به طور دقیق و با اعداد و ارقام نشان داد مقدار بازگشت سرمایه اجتماعی به چه میزان بوده است.

 به طور مثال اگر فرد نیکوکاری به یک موسسه خیریه، هدیه ای بدهد، "بازگشت" آن هدیه چگونه خواهد بود؟ چقدر نتیجه "خوب" حاصل خواهد شد؟

اولاً دانستن اینکه چه چیزی "خوب" است، بسیار سخت است و دوم اینکه معنی کردن "خوب" با محاسبات عددی و بر مبنای پول هم امکان پذیر نیست، مثل اینکه بخواهیم یک سمفونی را به شیمی آلی ترجمه کنیم، همچنین شناسایی علت و معلولات در فرآیند کارآفرینی اجتماعی نیز بسیار دشوار است. پس ما فقط بگوئیم در این سرمایه گذاری اجتماعی چند شغل و برای چند نفر ایجاد شده است و ..."

کارآفرینی اجتماعی پایدار

سوال اساسی این است که آیا کارآفرینی اجتماعی در بلندمدت پایدار خواهد بود؟ پس از ورود سرمایه های خارجی به برنامه، چه اتفاقی خواهد افتاد؟

تاثیرات مثبت اولیه برنامه ها، نباید نادیده گرفته شوند، بلکه کارآفرینان باید در صورت مواجهه با کمبود و یا کاهش بودجه، همچنان به تولید ادامه دهند.

برای آن که یک پروژه کارآفرینی اجتماعی تاثیرات پایداری داشته باشد، باید دارای یک یا چند ویژگی زیر باشد:

  •  باید بتواند یک مدل کسب و کار برای تولید کالا و خدمات با سوددهی بالا ارائه دهد.
  • بهتر است به دولت متکی نباشد. پروژه اجتماعی می تواند خدمات یا کالاهای تولیدی خود را به دولت محلی ارائه دهد، اما متأسفانه این وضعیت همیشه پایدار نیست.
  •  باید بتواند به صورت یک جامعه خودمراقبتی عمل کند. به این صورت که راه حل مشکلات محلی را بدون هیچ منبع مالی خارجی پیدا و آن را حل کند.
  • پروژه کارآفرینی پایدار، علاوه بر حل مشکلات خود و رهایی همیشگی از آن، باید بتواند یک مشکل و رفتار اجتماعی را بدون هزینه، رفع و اصلاح کند.

توسعه مدل های موفق پروژه های پایدار

آیا پس از ارزیابی تأثیرات یک سرمایه اجتماعی، کارآفرین اجتماعی متوجه خواهد شد که پروژه کارآفرینی، موفقیت آمیز خواهد بود یا خیر؟!

موفقیت و شکست ها به یک اندازه مهم هستند، زیرا کارآفرینان اجتماعی درس های ارزشمندی را از هر دوی این نتایج کسب خواهند نمود  و مهم تر از همه اینکه کارآفرینان اجتماعی، باید با دانش خود کار کنند یعنی با در اختیار قرار دادن تجارب خود با سایر کارآفرینان اجتماعی، به پیشرفت پروژه های اجتماعی دیگر کمک نمایند.

توسعه و گسترش مدل های موفق پروژه های اجتماعی برای تغییر جوامع، بسیار گران و هزینه بر است و تکرار چند باره چرخه آزمون و خطای پروژه های کارآفرینی اجتماعی منطقی و مقرون به صرفه نیست.

بهترین پروژه ها اجتماعی، با چند اصلاح جزئی در محیطی دیگر، برای حل مشکلی مشابه، به کار گرفته می شوند.

بطور مثال، موفقیت مدل گرامین در کاهش فقر نه تنها به دلیل پایدار و مقرون به صرفه آن، بلکه به دلیل قابلیت انطباق با جوامع مختلف و نیازهای فرهنگی و اجتماعی گوناگون، بوده است بدین معنی که به راحتی می تواند در هر جای دیگری خدمات مشابه بانک گرامین را ارائه داد.

در حقیقت، این مدل برای سرمایه گذاران کوچک، بسیار خوب عمل می کند چراکه کاملا در جهت کاهش فقر و کارآفرینی اجتماعی، گام برمی دارد.

بانک گرامین، یک مدل پایدار

محمد یونس، بنیانگذار بانک گرامین و برنده جایزه صلح نوبل سال 2006، یک راه حل برای وضعیت وخیم بنگلادشی هایی که قادر به کسب درآمد برای شروع کسب و کار خود نبودند، ارائه داد.

  او27 دلار از وجوه شخصی خود را تحت عنوان وام تولید، در اختیار گروهی از زنان فقیر که قصد شروع کسب و کار خیاطی داشتند، قرار داد. درآمد زنان، به بازپرداخت وام و مهم تر از آن، کاهش فقر در آن منطقه کمک کرد.

 "بانک گرامین" از طریق پرداخت وام و پس از آن سرمایه گذاری مجدد بازپرداخت وام ها، برای کمک به زنان دیگر ، خود را حفظ کرد.

به این ترتیب، محمد یونس اعتبار وام را به عنوان یک روش پایدار برای مبارزه با فقر جهانی معرفی و اثبات کرد تا الهام بخش دیگر سازمان ها در سراسر جهان باشد که از مدل گرامین برای مبارزه با فقر در جوامع خود استفاده کنند.

چالش جذب سرمایه اجتماعی

از آنجا که یک سرمایه گذار اجتماعی بازده مالی را باید به نفع بازده اجتماعی قربانی کند، با اشراف بر این موضوع، بر خلاف سرمایه گذار سنتی این ریسک را می پذیرند.

به گفته بران ترلستد(Trelstad) ، از سرمایه گذاران صندوق Acumen: "سرمایه گذار اجتماعی" کسی است که انتظار بازگشت سرمایه حتی کمتر از یک سوم از سقف سرمایه اولیه خود را در پروژه های اجتماعی دارد، یعنی با علم بر این که امکان دارد حتی سرمایه وی سود چندانی نداشته باشد، با توجه به ویژگی ها و ارزش واقعی تاثیر سرمایه اجتماعی خود، تصمیم به سرمایه گذاری می گیرد.

سرمایه گذاران اجتماعی، اغلب اما نه همیشه، تمایل به شرکت در مبادلات با بازدهی اقتصادی پایین ولی تاثیر بالقوه اجتماعی یا زیست محیطی بالا دارند. بنابراین یک چالش اساسی برای کارآفرینان اجتماعی این است که سرمایه گذاران را، که به طور معمول در شرکت های سودآور سرمایه گذاری می کنند، برای سرمایه گذاری در پروژه های اجتماعی که نه تنها بازده قابل توجهی ندارند، بلکه معمولا به شدت مستعد شکست نیز هستند، ترغیب نمایند.

اگر چه روز به روز بر تعداد پروژه های اجتماعی افزوده می شود، ولی بعید به نظر می رسد که به اندازه ای برسند که بتوانند نیازهای مالی و سرمایه گذاری  خود را در آینده به طور کامل مرتفع سازند. همچنین، وابستگی مداوم به کمک های مالی سرمایه گذاران اجتماعی، فقط منجر به افزایش رقابت با موسسات خیریه سنتی می شود.

حتی برخی افراد پیشنهاد می کنند که سودآوری سرمایه گذاری های اجتماعی را از طریق گسترش مشتریان در میان قشرهای متوسط و بالاتر، افزایش دهند. اما این تصمیم به طور قابل توجهی از یکپارچگی کارآفرینی اجتماعی، که هدف آن خدمت به افراد محروم است، می کاهد.

با این حال، بدون سرمایه کافی، تأثیر پروژه های اجتماعی محدود خواهد شد، زیراکه نمی تواند در مقیاس قابل توجهی فعالیت کرده و تاثیرگذار باشد.

در حال حاضر هیچ پاسخ درستی برای حل مشکل جذب سرمایه گذار در پروژه های اجتماعی وجود ندارد. پیشنهاد شما برای حل این مشکل چیست؟  با نوشتن دیدگاه خود، یاریگر ما در تکمیل این مقاله باشید؟

مترجم : فاطمه ولی محمدی

 

دیدگاه خود را بنویسید

دیدگاه پس از تائید مدیریت منتشر می شود.